هفت استاندار ناتوان در درمان آلودگی هوای اراک / تنفس اراکـی ها پشت چـراغ قـرمـز آلودگـی هوا

 به نقل از وقایع استان ، در هفته گذشته سفری به اصفهان و شیراز داشتیم در آنجا به نکته جالبی برخوردیم، البته مسایل مربوط به شهرسازی و چیدمان شهری و ترافیک و مدیریت شهری و خیلی دیگر از موارد ما را به فکر فرو برد که مسئولین شهر اراک بهتر است ماهیانه به این دو شهر سفر کنند به جای اینکه سالیانه به کشورهای اروپایی بروند و شهرسازی و مدیریت را یاد بگیرند. بگذریم، یکی از همراهان در یکی از میادین شیراز به تابلوی نشانگر وضعیت آلودگی و پاکی هوا اشاره کرد و گفت این جا هم مثل اصفهان وضع بدتری از اراک دارد و نمودارهای این دو شهر بسیار بیشتر از اراک هستند.
این موضوع توجه مرا به این تابلو بیشتر کرد و دیدم که ایشان درست می گوید و در اصفهان هم ماندد شیراز تابلوها با نمودارهای بلندتری از اراک نمایانگر آلودگی هوا هستند پس چرا بیهوده اراک را بحرانی می نامند و عیززانی که برای مبارزه با آودگی هوا زحمت می کشند برچسب کم کاری می خورند، خلاصه در این افکار بودیم که متوجه رنگ این نمودارها شدیم که با اراک فرق داشت و آنها اغلب سبز بودند و یکی دوتا زرد هم وجود داشت پیش خود گفتیم حتماً به خاطر خوش سلیقه ای شهردار و مدیران این دو شهر است که این رنگ ها را استفاده کرده اند و یا انگیزه های سیاسی یا ورزشی دارند که سبز را به قرمز ترجیح دادند. اما بی خبر از اینکه این رنگ ها همچون چراغ راهنمایی رانندگی بیانگر وضعیت هوا هستند و چون ما اراکی ها به غیر از رنگ قرمز که بدترین وضعیت را نشان می دهد در این تابلوها رنگ دیگری ندیده ایم برایمان جالب هستند و بلند بودن نمودار سبز مرحله ای پیش از زرد است و قرمز یعنی بهتر است در این هوا نفس نکشید و اوضاع اورژانسی است و اراک نیاز به تنفس مصنوعی دارد.
پرونده ۲۰ ساله آلایندگی هوای اراک دیگر خیلی حجیم و بزرگ شده است و مردم اراک در حالی که این معضل در حال استانی شدن است همچنان نجیبانه و سر به زیر با آن زندگی می کنند .
روزها و هفته هوای پاک در حالی در کشور برگزار شد که اراک همچنان از هوای سمی ناشی از عملکرد برخی صنایع آلاینده نفس می کشد و البته تنفس سختی که هوا در ریه ها می ماند و به رسوب های بیماری زا تبدیل می شود.
استان مرکزی چهارمین قطب صنعتی کشور است و اکنون بیش از دو هزار و ۷۰۰ واحد صنعتی کوچک و بزرگ در استان فعال است که نه تنها چرخ اقتصادی استان را که بخشی از چرخ اقتصادی و نیاز صنعتی کشور را می چرخاند.
بزرگترهای اراک می گویند، اراک دیرزمانی شهر کوچک و خوش آب و هوایی بود با سپیدارهای بلند قامت، جایی که به یکی از تفرجگاههای مرفهان قدیمی تبدیل شده بود که به مرور به این روز و روزگار درآمد.
شهر اراک از سال ۱۳۵۰روند صنعتی شدن را آغاز کرد و به مرور صنایع جدید و صنایعی که ملزم به جابجایی شده بودند وارد این شهر کوچک باغستانی سرسبز و خوش آب و هوا شدند.
کلان شهر اراک در سه دهه اخیر روند رو به رشد آلایندگی هوا را تجربه کرده و شهروندان آن خواستار اقدامات هدفمند و موثر در مهار این چالش زیست محیطی و نجات قربانیان خاموش و بی دفاع آن هستند.
ویژگی های جغرافیایی خاص، مجاورت با تالاب کویری میقان و محاصره شدن با ارتفاعات از سه سمت در کنار استقرار واحدهای صنعتی آلاینده، نفس این شهر را به شماره انداخته و ساکنان آن بیشتر ایام سال شاهد آسمانی تیره و غبارآلود هستند.
کلان شهر اراک در سال جاری ۱۶۰ روز را در شرایط آلاینده با شاخص کیفیت هشدار سپری کرده و این درحالی است که براساس استانداردهای جهانی تنفس هوای آلوده حتی برای یک روز نیز برای سلامتی زیان بار است.
تحقیقات علمی بیانگر آن است که درحال حاضر سهم صنایع از آلودگی هوای کلان شهر اراک ۵۲ درصد، تردد خودروها و حمل و نقل درون شهری۴۷ درصد و منابع آلاینده خانگی و تجاری یک درصد است.
کارشناسان و دست اندرکاران زیست محیطی استان مرکزی بر این باورند که آلایندگی هوای اراک در دهه های اخیر نشان از سهل انگاری و رعایت نشدن استانداردهای جهانی در استقرار صنایع و مهار منابع آلاینده ترافیکی و صنعتی در این کلان شهر دارد.
آلودگی؛ منشاء بیماری ها
بسیاری از مردم اراک معتقدند بیماریهای ریوی و تنفسی، سرطانها و حساسیتها و استرسهای ناشی از آلودگی هوای اراک با انواع آلاینده های خطرناک چون نیترات، ومنواکسید کربن، دی اکسید گوگرد، اکسیدهای ناکس، ذرات معلق و کرد و غبار، هیدروکربورهای نسوخته، سرب و فلوئور در ارتباط است.
فرماندار اراک آلودگی را منشاء بیماری و تهید سلامت مردم دانست و گفت: کلانشهر اراک از آلودگی هوا رنج می برد و اصلاح این امر در گروی همکاری و مساعدت همگانی است.
مسلم پورقاسمیان افزود: آلاینده های هوای اراک خوردوها و صنایع هستند و ارتقاء سطح هوای پاک در این کلانشهر با استفاده از خودروهای عمومی از سوی مردم و پاک شدن صنعت شهر میسر است.
پورقاسمیان با اشاره به اینکه اراک شهری صنعتی و دارنده مهمترین صنایع مادر کشور است گفت: همزمان با ارائه خدمات صنعتی باید به شرایط زندگی مردم نیز توجه کنیم.
سوال مردم
و مردم از خود می پرسند، هوای اراک دارای آلاینده های نامرئی ناشی از فعالیت واحدای صنعتی است همه مردم اراک می دانند اما دلیل این امر را که چرا با وجود تصویب طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک، اراکی همچنان در فضای مسموم نفس می کشند.
طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک، مصوبه ای که فقط خوشحال کرد
طرح کاهش آلودگی هوای اراک از مصوبات دور اول سفر دولت به استان در سال ۸۶ بود که قرار شد در دوره زمانی چهار تا پنج ساله، با تخصیص اعتبارات سالانه از سوی وزارتخانه های مختلف که در مجموع به حدود پنج هزار میلیارد ریال می رسد، اجرا شود.
تصویب این طرح در آن زمان که محقق شدن آرزوی دیرینه و ۱۵ ساله مردم اراک محسوب می شد موجب خوشحالی بسیاری از آنان شد، البته آن همه شور و شوق دیری نپایید که تمام شد.
کلیت طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک
این طرح در ۱۹ ماده و ۱۱ تبصره به تصویب رسیده است.شهر اراک به رغم قرار گرفتن در جمع هشت شهر آلوده کشور طی دو برنامه گذشته از هرگونه اعتباری برای کاهش آلودگی محروم بوده است و این طرح فرصتی بود برای جبران بخشی از بی توجهی ها.
اعتبار پیش بینی شده این طرح در این مرحله دو هزار میلیارد ریال اعلام شد و تقویت زیر ساختهای شهری و ساماندهی صنعت و حمل و نقل عمومی با مدت اجرای پنج ساله در آن لحاظ شده است.
ممنوعیت استقرار صنایع تا شعاع ۳۰ کیلومتری محدوده شهری، تکمیل کنار گذر شمالی اراک و کمربند شمالی این شهر، گسترش فضای سبز به میزان یک هزار هکتار، اجرای طرحهای حمل و نقل ریلی شهری، خارج کردن خودروهای فرسوده با اولویت اتوبوس و مینی بوس از جمله برنامه های این طرح است.
بر اساس این طرح وزارتخانه های نفت و نیرو موظفند در کوتاهترین زمان نسبت به گازسوز کردن نیروگاه شازند در تمام مدت سال اقدام کنند و ساخت هفت مرکز معاینه فنی خودرو و انتقال پساب فاضلاب شهری با اجرای ۶۰ کیلومتر شبکه انتقال، اتمام فاز دوم و سوم طرح ۱۱۰ هزار تنی آلومینیوم اراک، ساخت و راه اندازی ۲۰ جایگاه عرضه سوخت گاز و اصلاح وضع ترافیکی از دیگر مصوبات است.
طرح کاهش آلودگی هوای اراک از مصوبات دور اول سفر دولت به استان در سال ۸۶ بود که قرار شد در دوره زمانی چهار تا پنج ساله، با تخصیص اعتبارات سالانه از سوی وزارتخانه های مختلف که در مجموع به حدود پنج هزار میلیارد ریال می رسد، اجرا شود.
تصویب این طرح در آن زمان که محقق شدن آرزوی دیرینه و ۱۵ ساله مردم اراک محسوب می شد موجب خوشحالی بسیاری از آنان شد، البته آن همه شور و شوق دیری نپایید که تمام شد.
لوله های دود، جایگزین سپیدارهای برافراشته
این شهر دارای دو مرکز معاینه فنی سبک و یک مرکز معاینه فنی سنگین، شش ایستگاه پایش آلودگی هوا و سه نمایشگر در سطح شهر می باشد .
بیشترین آلودگی هوا در کلان شهر اراک دی اکسید گوگرد، ذرات معلق و ازن است و با راه اندازی مرکز پایش تخصصی آلاینده های هوای استان در چند ماه آینده شرایط اندازه گیری شاخص های ویژه نیز وعده داده شده است.
بحث برانگیزترین قسمت سریال آلودگی هوای اراک
یکی از بحث های داغ استان در این روزها، رای دیوان عالی کشور به پاک بودن کارخانه آلومینیم سازی اراک است. این موضوع واکنش های زیادی در استان ایجاد کرد و استاندار را واداشت به طور جدی در مقابل این موضوع سخن بگوید.
مستندات آلایندگی آلومینیوم سازی اراک موجود است
استاندار استان مرکزی گفت: آلایندگی آلومینیوم سازی اراک اثبات شده است و مستندات موجود گواه بر صحت این امر است.
علی اکبر شعبانی فرد در آخرین جلسه کارگروه کاهش آلودگی هوای شهر اراک ضمن رد رای دیوان عدالت مبنی بر عدم آلایندگی آلومینیوم سازی اراک افزود: رأی دیوان عدالت مبنی بر عدم آلایندگی کارخانه آلومینیوم سازی اراک را به هیچ وجه قبول نداریم.
وی ادامه داد: آلایندگی کارخانه آلومینیوم سازی اراک و اجرای طرح نوسازی از مصوبات هیئت وزیران است و دیوان عدالت حق ورود به این امر را ندارد.
دستگاه قضایی استان به رای دیوان واکنش نشان داده است
وی با بیان این که دستگاه قضایی استان مرکزی نیز نسبت به رأی دیوان عدالت عکس العمل نشان داده افزود: شکایت دستگاه قضایی مبنی بر آلایندگی کارخانه آلومینیوم سازی اراک و اعتراض بر رأی دیوان عدالت به جدی پیگیری خواهد شد.
شعبانی فرد با اشاره به اینکه در رای دیوان آمده این کارخانه آلاینده نیست، و بر فیلتر گذاری بر روی دودهای کارخانه، تاکید کرده است، افزود: اگر کارخانه آلومینیوم سازی اراک آلاینده نیست پس مصوبات هیئت وزیران تا کنون برای چه بوده ؟ اگر آلاینده است حکم دیوان عدالت براساس چه منطقی صادر شدده است؟
مستندات استان بر خلاف رای دیوان است
وی با بیان این که مستندات موجود مبنی بر آلایندگی کارخانه آلومینیوم سازی اراک خلاف رأی دیوان عدالت است ادامه داد: من به عنوان نماینده عالی دولت در استان اجازه نمی دهم حق قانونی مردم اراک ضایع شود و این مسئله را به جدی پیگیری می کنم.
علی اکبر شعبانی فرد خروج یکهزار خودروی فرسوده از چرخه ناوگان درون شهری اراک، تکمیل چهار تقاطع غیرهم سطح، ایجاد ۱۸جایگاه سی ان جی، افزایش ۱۲۳دستگاه اتوبوس گازسوز، مکان یابی انتقال مشاغل مزاحم شهری، جانمایی پاک سوار، آغاز عملیات اجرایی دو پارکینگ طبقاتی ، ایجاد شش ایستگاه سنجش آلودگی هوا و سه تابلوی نمایشگر و گازسوز کردن کوره های آجرپزی را از مهمترین برنامه های امسال طرح جامع کاهش الودگی هوای اراک عنوان کرد.
وعده ایجاد کمربند سبز در اطراف اراک از قول استاندار
وی بیان کرد: در کارگروه محیط زیست استان مرکزی تشکیل کمیته فضای سبز طرح جامع کاهش الودگی کلان شهر اراک مصوب شده و به زودی کمربند سبزی در اطراف اراک ایجاد خواهد شد که تاثیر به سزایی در تلطیف هوای این شهر خواهد داشت.
مسئولان اقدامات و برخوردهای قاطع برای مهار آلایندگی واحدهای صنعتی داشته باشند

مدیرعامل خانه سازمان های مردم نهاد استان مرکزی نیز گفت: شهر اراک یکی از باغ شهرهای خوب کشور بوده که در نیم قرن اخیر به قطب اقتصادی کشور تبدیل شده و از شهری با ۵۹ هزار نفرجمعیت در سال ۱۳۳۵، امروز به شهری ۵۳۰ هزار نفری رسیده است.
سیاوش آقاخانی افزود: در سال ۱۳۳۵ از مساحت یکهزار و ۴۱ هکتاری شهر اراک ، ۱۶۰هکتار فضای سبز بوده و به ازای هر نفر از جمعیت ۲۷ متر مربع فضای سبز وجود داشته که امروز این شرایط به شدت آسیب پذیر شده است.
وی توضیح داد: براسا تصاویر ماهواره ای از پنج هزار و ۷۰۰ هکتار فضای شهری اراک تنها ۵۷۶هکتار فضای سبز است و به ازای هر شهروند فقط ۱۳ متر فضای سبز موجود است و این درحالی است که دودکش های صنایع آلاینده و تردد خودروها، هر روزه حجم بزرگی از گازهای سمی را در هوای این شهر تخلیه می کنند.
مدیرعامل خانه سازمان های مردم نهاد اظهار کرد: نیروگاه حرارتی شازند و بعضی از کارخانه های شهر اراک به عنوان منبع مهم انتشار گازهای آلاینده در هوای شهراراک شناخته شده اند و باید اقدامات و برخوردهای قاطع برای مهار آلایندگی این واحدها با جدیت از سوی مسوولان دنبال شود.
هفت استاندار تکنولوژی پایین آلومینیوم را چالش دانستند
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان مرکزی چند روز پیش در همایش تقدیر ار صنایع سبز در اراک پرده از دغدغه های خود برداشت و گفت: شرکت آلومینیم سازی در بدو تاسیس نیز دارای تکنولوژی قدیمی، غیراقتصادی و غیرمکانیزه بوده و هفت استاندار استان مرکزی طی سالهای فعالیت این واحد، آلومینیوم را به عنوان چالش بزرگ زیست محیطی اراک دانسته اند و به آن معترض شده اند.
امیر انصاری افزود: براساس تفاهم نامه ای بین محیط زیست کشور و وزارت صنایع و معادن در سال ۱۳۸۰ مقرر شد با ایجاد خطوط جدید تولید آلومینیم در برنامه هزار روزه خطوط آلاینده کارخانه قدیم جمع آوری شود که کارخانه جدید با تاخیر سه هزار روزه در سال ۱۳۸۸ ساخته شد اما در برابر جمع آوری کارخانه قدیم مقاومت شده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان مرکزی خاطرنشان کرد: تا پاییز پارسال، ۳۸۷ دیگ از خطوط تولید کارخانه آلومینیم ایران با حکم مراجع قضایی جمع آوری شد اما با انتقال پرونده ایرالکو به دیوان عدالت اداری کشور، تعطیلی ۳۴۳ دیگ باقی مانده از کارخانه قدیم بلاتکلیف مانده است.
انصاری یادآور شد: تعطیلی کارخانه قدیم ایرالکو و انتقال آندسازی ایرالکو به شعاع ۳۰کیلومتری اراک در مصوبات سفرهای استانی دولت و طرح جامع کاهش آلودگی هوای اراک تاکید و ابلاغ شده اما اخیرا دیوان عدالت اداری کشور با استناد به نتایج آزمایشگاه معتمد شیوامحیط پارس حکم عدم الودگی برای این صنعت داده است.
وی تصریح کرد: مدیرعامل آزمایشگاه معتمد مذکور انجام این آزمایش را در شرایط خاص دانسته و همچنین مجوز اندازه گیری گاز فلوئور را هم نداشته و نتایج ان را غیرمستند می داند و نیاز است که مراجع قضایی با تجدید نظر و با توجه به مستندات محکم علمی از حقوق مردم اراک دفاع کنند.
عدم رعایت قانون از سوی نیروگاه شازند
از سوی دیگر نیروگاه حرارتی شازند که این روزها امتداد دودهای ناشی از سوخت مازوتش تا آسمان اراک کشیده شده است ابهامات زیادی را برای مردم اراک و شازند ایجاد کرده است که با وجود خدمات زیادی که صنایع استان برای شهر دارند و با وجود تصریح قانون مبنی بر تغیر سوخت از مازوت به گاز چرا همچنان ریه های مردم انباشته از دود و سم می شود.
۵۲ درصد آلودگی هوای استان صنعتی است
مدیر کل سازمان حفاظت از محیط زیست استان مرکزی با بیان اینکه، از مجموع دو هزار و ۵۰۰ واحد صنعتی استان ۵۴۰ صنعت الایندگی دارد گفت: ۵۲ درصد آلودگی هوای استان ناشی از عملکرد نامناسب صنایع است.
امیر انصاری، افزود: اکنون آلایندگی ۲۰۰ واحد صنعتی استان به مرحله بحرانی رسیده است که باید چاره ای اندیشید.
مدیر کل حفاظت محیط زیست استان مرکزی با اشاره به اینکه اراک جزو هشت کلان شهر آلوده کشور است و هوای شازند و ساوه نیز آلوده است، گفت: ضروری است واحدهای آلاینده بیش از گذشته به فکر محیط زیست باشند.
در روزهای که هوای شهر آلوده است مراحعات مردم به مراکز درمانی افزایش می یابد
رییس مرکز بهداشت استان مرکزی نیز گفت: شواهد بیانگر آن است که مراجعات مردم به مراکز درمانی در روزهایی که هوای شهر اراک در شرایط هشدار است نسبت به سایر روزها ۱۰ درصد افزایش می یابد و این مهم نشان دهنده ارتباط آلودگی هوا با تهدید سلامت است.
دکتر بابک عشرتی افزود: دانش و آگاهی مردم در خصوص تغذیه و رفتارهای فردی در روزهایی که هوای شهر اراک آلوده است باید افزایش یابد و مراقبت ها از افراد سالمند، زنان باردار و کودکان و افرادی که دارای ضعف سیستم ایمنی بدن هستند جدی گرفته شود.
وی اظهار کرد: مردم باید بدانند که در روزهای آلوده باید رژیم غذایی خود را بیشتر با میوه و سبزیجات تازه، آب فراوان و مواد لبنی پرکنند و از خوردن غذاهای پرچرب و کافئین دار و قرار گرفتن در معرض هوای آلوده بپرهیزند.
کارشناسان و دست اندرکاران مباحث بهداشتی و زیست محیطی بر این باورند که شرایط بحرانی آلودگی هوای کلان شهر اراک بسیار نگران کننده است و ادامه این روند با مخاطرات زیادی همراه است.
اصلاح ساختار حمل و نقل درون شهری ، ترغیب آحاد مردم به نهضت درختکاری، برخورد قاطع با صنایع آلاینده و اجرای ضوابط سختگیرانه و بدون هرگونه ملاحظه منطبق با استانداردهای جهانی برای آنها از موضوعاتی است که باید به شدت در اراک دنبال شود.
سکوت به جای امیدواری
شعاع آلودگی هوا در استان از بام اراک گسترده تر شده است و اکنون موضوع آلودگی هوای شازند، ساوه و دلیجان نیز مطرح است.
گر چه در پایان هر گزارش گزارشگر امیدواری هایی برای حل مشکلات دارد و در پایان این گزارش به جای هر امیدی باید سکوت کرد و به انتظار نشست تا عملکرد مسئولین را دید که برای حل مشکل مردم رنج دیده از آلودگی هوا نه تنها در اراک که در استان چه می کنند